Powiat Inowrocław: Tas, czyli tarcza na Torę z inowrocławskiej starej synagogi

Najświętszym obiektem w synagodze był zawsze zwój Tory, który otaczały specjalne przedmioty, ozdoby Tory (klej kodesz). Należały do nich sukienka/pokrowiec na Torę oraz srebrne wskaźnik do czytania, nakładki na drzewce, korona oraz tarcza/plakieta - tas.

Tas (hebr. płyta), pierwotnie w formie metalowej tabliczki służył do oznaczania miejsca w zwój jest zwinięty (to swoista zakładka do książki, z tym wyjątkiem, że książka ma postać kilkunastometrowego zwoju). Z czasem przekształcił się w ozdobną plakietę zawieszaną na Torze z określeniem nazwy święta, w którym wypada czytanie określonego fragmentu. Tasy należą do charakterystycznych elementów wyposażenia synagog Żydów aszkenazyjskich (środkowoeuropejskich). Najstarsze zachowane w Polsce tarcze na Torę datowane są na początek XVIII w.

W zbiorach Muzeum im. Jana Kasprowicza znajdują się trzy tasy. Najstarszy, datowany na wiek XVIII, pochodzi z synagogi w Inowrocławiu. To srebrna tarcza z elementami mosiężnymi i szklanymi imitacjami kamieni szlachetnych. W jej centrum znajduje się hebrajska inskrypcja szabat” - oznaczająca dzień, w którym zwój Tory oznaczony tym tasem był używany (od piątkowego wieczoru do sobotniego). Motywem dominującym, zdobionym kolorowymi kamieniami jest korona symbol Tory, którą podtrzymują dwa gryfy, strażnicy skarbu. Tło blachy zdobi repusowany ornament roślinny drzewo życia. Tora bowiem to Nauka, drzewo żywota dla trzymających się jej, i szczęście dla wspierających się na niej”. Do tasu przytwierdzone są trzy blaszki zdobione rokokowym ornamentem z inskrypcjami hebrajskimi, mającymi charakter fundacyjny. Dzięki współpracy muzeum z prof. Andrzejem Trzcińskim z Uniwersytetu Marii Curii Skłodowskiej wiemy, że ten jedyny zabytek z inowrocławskiej starej synagogi fundowali Miriam i Abraham (małżeństwo) w 1782 r.

Artykuł ukazał się w Tygodniku Informacyjnym Powiatu, Miast i Gmin 9 lipca 2021 r.

Starostwo Powiatowe w Inowrocławiu,

inowroclaw.powiat.pl/contents/content/10/9029